Czy Hochbergowie wrócą do Książa? Zamek wystąpi z wnioskiem do władz Świebodzic

W mauzoleum rodziny von Kramsta w Świebodzicach doszło do jednego z najważniejszych odkryć historyczno-archeologicznych ostatnich lat na Dolnym Śląsku. W zamurowanej części krypty odnaleziono około 18 sarkofagów ze szczątkami ludzkimi, spośród których pierwsze zidentyfikowane obiekty należą do przedstawicieli rodu Hochbergów. Wśród nich znajduje się hrabia Konrad Ernest Maksymilian von Hochberg – postać kluczowa dla dziejów regionu i architekt barokowej potęgi Zamku Książ.

::addons{"type":"youtube","url":"https://youtu.be/-KIUXe01gbk"}

Geneza odkrycia: Tajemnica skrywana od 1955 roku

Do przełomowego odkrycia doszło w wyniku działań kontrolnych podjętych przez Wałbrzyską Delegaturę Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, wywołanych monitami ze strony lokalnej społeczności.

– W ramach zaleceń pokontrolnych gmina miała obowiązek dokonania podstawowych prac zabezpieczających świetlik i otwarcia krypty znajdującej się z tyłu mauzoleum, która była zamurowana, aby sprawdzić jej wnętrze – wyjaśnia Anna Nowakowska, kierownik wałbrzyskiej delegatury WUOZ.

Po otwarciu krypty okazało się, że oprócz trzech pochówków rodziny von Kramsta, w górnej części obiektu złożono kilkanaście sarkofagów – z których część nosiła wyraźne herby Hochbergów.

Zagadkę obecności szczątków arystokratów w tym miejscu pomógł rozwiązać świebodzicki historyk Rafał Wietrzyński. Z kwerendy archiwalnej wynika, że sarkofagi zostały przeniesione do mauzoleum Kramstów w 1955 roku z pobliskiego kościoła pw. św. Mikołaja w Świebodzicach. W tamtejszych kryptach do dziś znajduje się dziewięć innych, wcześniej odkrytych pochówków Hochbergów, nad których sukcesywną konserwacją czuwa proboszcz parafii, ks. Józef Siemasz.

Aby umożliwić inwentaryzację kaplicy, większość odnalezionych szczątków przeniesiono tymczasowo w bezpieczne, zamknięte miejsce na terenie cmentarza, dbając o to, by zmiana mikroklimatu nie wpłynęła negatywnie na stan obiektów i tkanek.

Kim był hrabia Konrad Ernest Maksymilian?

Bieżącej, wstępnej identyfikacji obiektów dokonał dr Kamil Pawłowski z wałbrzyskiej delegatury WUOZ. Dzięki zachowanym inskrypcjom oraz mecenatowi heraldycznemu udało się ustalić tożsamość ośmiu osób.

– Na 99% wśród odnalezionych obiektów znajduje się sarkofag hrabiego Konrada Ernesta Maksymiliana von Hochberg, czyli postaci odpowiedzialnej za największą barokową przebudowę Zamku Książ – podkreśla dr Kamil Pawłowski. – Zidentyfikowaliśmy również dwa sarkofagi jego żon oraz trzy bardzo małe sarkofagi dziecięce. Zaskoczyło nas, że, sarkofagi dziecięce były praktycznie nieruszone – klamry zatrzaśnięte w chwili pochówku pozostały nienaruszone od 1945 roku.

Konrad Ernest Maksymilian von Hochberg (żyjący na przełomie XVII i XVIII wieku) to jedna z najważniejszych postaci w historii Wałbrzycha i okolic. Wykształcony na uniwersytetach we Frankfurcie nad Odrą oraz w Lejdzie, podróżnik i korespondent Woltera, po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej odbudował imperium rodowe. Do jego dóbr należały cztery prywatne miasta – Wałbrzych, Świebodzice, Mieroszów i Boguszów – oraz 32 wsie, w tym Szczawno-Zdrój.

Wśród pozostałych zidentyfikowanych szczątków odnaleziono m.in. doczesne szczątki jego syna, hrabiego Heinricha Ludwiga Karla (który uczył się muzyki u Johanna Sebastiana Bacha w Lipsku), a także Jana Henryka VI – hrabiego, którego małżeństwo z księżniczką Anną Emilią Anhalt-Köthen-Pless przyniosło rodowi Hochbergów tytuł książąt pszczyńskich.

Bezcenny materiał badawczy i wyzwanie finansowe

Choć – jak zaznaczają badacze – sarkofagi zostały w przeszłości obrabowane z przedmiotów o wartości materialnej (biżuterii czy orderów), dla naukowców stanowią skarb o nieocenionym znaczeniu.

– Z punktu widzenia archeologicznego mamy do czynienia z barokową sztuką metaloplastyczną i pozłotniczą, elementami drewnianymi, a także tkaninami, odzieżą, poduszkami czy roślinami wkładanymi do trumien – mówi Katarzyna Sielicka, archeolog i kierownik działu muzealno-edukacyjnego Zamku Książ. – Same szczątki kostne pozwolą nam na przeprowadzenie badań antropologicznych i DNA we współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym oraz Medycznym. Pomoże to ustalić wzrost, budowę ciała, dietę, przebyte choroby, a nawet wykonać rekonstrukcję wyglądu przyżyciowego.

Główną przeszkodą w ratowaniu zabytków są ogromne koszty konserwatorskie. Proboszcz parafii św. Mikołaja, ks. Józef Siemasz, zwraca uwagę na skalę przedsięwzięcia:

– Odnowienie jednej trumny – świętej pamięci Jadwigi Hochberg – kosztowało 90 tysięcy złotych, a ostatniej, należącej do Jana Henryka, aż 284 tysiące złotych. Gdy pomnożymy to przez 18 obiektów, widzimy, z jak ogromnymi nakładami finansowymi mamy do czynienia.

Powrót do Zamku Książ i plany na przyszłość

Odkrycie zbiegło się w czasie z prowadzoną obecnie w Zamku Książ największą od 50 lat renowacją sal barokowych, ufundowanych przed wiekami właśnie przez Konrada Ernesta Maksymiliana.

Prezes Zamku Książ, Dorota Karolewska, zapowiedziała podjęcie formalnych kroków we współpracy z władzami Świebodzic oraz konserwatorem zabytków:

– Książ wystąpi z propozycją do miasta Świebodzice, aby te sarkofagi i szczątki zostały przeniesione do mauzoleum Hochbergów na wałbrzyskim wzgórzu Topolowa Górka. To miejsce od 1945 roku stoi puste i w pewnym sensie czeka na powrót swoich dawnych właścicieli.

O odnalezieniu przodków poinformowano już głowę rodu, księcia Petera Hochberg von Pless, który zadeklarował pełną współpracę.

– Jako głowa rodu Hochbergów i w imieniu całej rodziny wyrażam głębokie uznanie dla pracy, która właśnie się rozpoczęła, oraz dla determinacji osób w nią zaangażowanych, by traktować naszych przodków i dawnych członków rodziny z tak wielką godnością i troską. Wspaniale byłoby móc zobaczyć, jak ich ciała i szczątki, spoczywające w oryginalnych trumnach,  znajdą miejsce ostatecznego spoczynku w Książa/Fürstensteine, miejscu gdzie żyli, działali i pozostawili swoje dziedzictwo dla nas oraz dla przyszłych pokoleń – przekazał książę Peter.

– Wierzę szczerze, że sprawa będzie miała swój bardzo pozytywny finał i po latach doczekamy się tutaj, w Książu, tzw. białego pogrzebu, w oprawie należnej tak wybitnym postaciom naszej historii – podsumowuje Mateusz Mykytyszyn, rzecznik prasowy Zamku Książ i prezes Fundacji Księżnej Daisy von Pless.

Prace zabezpieczające oraz szczegółowa kwerenda archiwalna i badania laboratoryjne odnalezionych szczątków mają rozpocząć się jeszcze w tym roku.