Lubieżnik: nowy spektakl tylko dla widzów dorosłych

Dziś wieczorem (23.10) na Scenie Kameralnej Teatru Dramatycznego im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu odbędzie się premiera spektaklu „Lubieżnik. Opis podróży tajemnej z Przystajni do Bazylei”. Najnowsza produkcja w reżyserii Sebastiana Majewskiego to wielowymiarowa, bezkompromisowa opowieść inspirowana losem Mariana Henela – jednego z najbardziej fascynujących polskich twórców sztuki art brut, którego życie naznaczone było alienacją, chorobą i traumą XX wieku.

::addons{"type":"youtube","url":"https://youtu.be/Jpz5Fuv72HI"}

Tkacz własnych lęków

Marian Henel (1926–1993) spędził ponad trzydzieści lat w Szpitalu dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Branicach. To tam, w ramach terapii zajęciowej, zaczął tworzyć niezwykłe, wielkoformatowe gobeliny oraz inscenizowane fotografie. Jego dzieła, przepełnione motywami erotycznymi, obsesjami i lękami, z czasem zyskały międzynarodowe uznanie, trafiając m.in. do cenionych zbiorów art brut w Szwajcarii.

— Uznaliśmy, że jego życie jest po pierwsze interesujące, po drugie skupia w sobie jak w soczewce historię Polski — tłumaczy reżyser i autor tekstu, Sebastian Majewski. — W przypadku Henela mamy do czynienia z bardzo interesującą sztuką, bo to nie jest ani malarstwo, ani rzeźba. Zajmował się tkactwem, wykonał bardzo dużo wieloformatowych gobelinów oraz zdjęć, w których fotografował przede wszystkim siebie albo ustawiane przez siebie sceny, wykorzystując lalki.

Więcej niż biografia

Twórcy wałbrzyskiego przedstawienia podkreślają jednak, że widzowie nie powinni spodziewać się klasycznego spektaklu biograficznego. Życiorys Henela pełen jest białych plam, a sama postać staje się w sztuce uniwersalnym symbolem ludzkiego wykluczenia i społecznej obcości.

— Nie jest to na pewno spektakl biograficzny o Henelu, ponieważ jego biografia w wielu momentach jest nieznana. Mamy też do czynienia z artystą, którego sława przyszła dopiero dużo po jego śmierci — zaznacza Majewski. — Bardzo chcieliśmy zrobić spektakl o fenomenie takich artystów, o fenomenie sztuki art brut i ludzi chorych psychicznie. Oni więcej czują, więcej widzą. Są dla nas obcy, ale tak naprawdę to my bardzo często potrafimy być obcy w stosunku do nich. To raczej historia o pewnym znaku i symbolu.

W scenicznej opowieści bohater – Edzio, a później Edward – przechodzi przez kolejne doświadczenia minionego stulecia: odrzucenie w dzieciństwie, piekło wojny i obozu zagłady, represje okresu stalinowskiego, aż po pobyt w zamkniętym zakładzie. Ostatecznie jego prace zdobywają uznanie w światowych galeriach, lecz sam twórca pozostaje na całkowitym marginesie życia.

Wojna, która nie przeminęła

Wątek wojennej traumy wpisuje się w konsekwentnie realizowaną przez wałbrzyski teatr refleksję nad rozliczaniem z przeszłością. Choć od II wojny światowej minęły dekady, w ocenie reżysera jej cień wciąż kładzie się na współczesności – szczególnie w Wałbrzychu.

— II wojna światowa była konfliktem, w którym pojawiły się zdarzenia wcześniej niespotykane – mam na myśli Holokaust, obozy zagłady, masową eksterminację. Ci, którzy przeżyli, nosili to doświadczenie przez całe życie — mówi reżyser. — Mieszkamy w Wałbrzychu, w którym wojna też jest ciągle obecna, ponieważ nasze miasto należy do nas z powodów wojennych, a nie pokojowych. Obserwując dzisiejsze debaty i próby negowania tragicznych faktów, uważam, że nie ma nic gorszego niż zapomnienie. Dlatego ten temat będzie nam cały czas towarzyszył.

Wyzwanie wyłącznie dla dorosłych

Realizatorzy spektaklu – w tym dramaturg Tomasz Jękot, duet muzyczny Polpo Motel (Olga Mysłowska i Daniel Pigoński) oraz autor kostiumów Józef Gałązka – stworzyli przestrzeń wymagającą i bezkompromisową. Spektakl zawiera sceny nagości, wulgaryzmy oraz odniesienia do przemocy fizycznej i psychicznej, w związku z czym teatr wyraźnie określa grupę docelową odbiorców.

— Mamy bardzo konkretne oczekiwania w stosunku do widzów. Wiemy, że to jest spektakl dla osób pełnoletnich — podkreśla Sebastian Majewski. — Tematy tu podejmowane są na tyle trudne, że młodzież nie jest właściwym adresatem. Ten świat nie jest piękny, bo nie opowiada o pięknych ludziach.

Premiera „Lubieżnika” odbędzie się 23 października o godz. 19:00 na Scenie Kameralnej Teatru Dramatycznego w Wałbrzychu. Kolejne pokazy zaplanowano na 25, 29 i 30 października oraz na początek grudnia.