Wałbrzych opowiedziany przez pracę i codzienność

Już 26 sierpnia do księgarń trafi „Pokolenie, któremu obiecano przyszłość. Historia (nie tylko) wałbrzyska” Marty Kurkowskiej-Budzan (Znak Horyzont). To nie kolejna publikacja o górniczym dziedzictwie czy politycznych przełomach, lecz głęboko ludzka opowieść o Wałbrzychu widzianym oczami pokolenia, które budowało „drugą Polskę” – od zjazdu pod ziemię po kolejki po mięso i transformacyjną zapaść.

Autorka, historyczka z Uniwersytetu Jagiellońskiego, oddaje głos tym, którzy naprawdę tworzyli Wałbrzych: górnikom, tkaczkom, malarkom porcelany, przeróbkarzom i inżynierom. Wałbrzych w jej książce nie jest tylko tłem przemysłowych statystyk, lecz żywym organizmem, którego rytm wyznaczała szychta, sortownia i osiedlowa codzienność.

Od „cyrografu” do serpentyny

Pokolenie urodzone w połowie lat 50. weszło w dorosłość z jasnym kontraktem społecznym: szkoła, stypendium, praca – w zamian za 15 lat odpracowania. „Trzeba się wykształcić, trzeba mieć pracę, trzeba się ustatkować, trzeba się dorobić i – zawsze – trzeba sobie radzić” – tak wyglądała wałbrzyska reguła życia. Miasto czarnego i białego złota (węgla i porcelany) rozwijało się w rytmie zakładów. Nowe osiedla, hotele robotnicze, perspektywa stabilizacji. „Mizerna praca, ale ludzie byli zadowoleni. I żeśmy nie stękali” – wspomina Barbara Kurek, która w wieku 15 lat zjechała pod ziemię w kopalni „Barbara”, później pracowała w Camelii.

Jej głos, surowy i konkretny, jest typowy dla bohaterów książki. Kurkowska-Budzan przez wiele lat rozmawiała z dziesiątkami osób. Dzięki temu czytelnik czuje zapach łaźni po szychcie, pył węglowy wżerający się w skórę i rytm jednego pędzla malującego złotą obwódkę na talerzu w zakładach porcelany.

„Trzeba się wykształcić” po „Trzeba sobie radzić”.

Książka pokazuje zarówno nadzieję lat gierkowskich, jak i dramatyczne momenty: katastrofy górnicze, strajki, narodziny „Solidarności”, stan wojenny i kryzys lat 80. Najcięższy cios przyszedł jednak później – wraz z transformacją ustrojową, gdy świat zbudowany wokół kopalń i fabryk zaczął gwałtownie znikać. Zawody, które dawały godność i pozycję społeczną, nagle straciły znaczenie. Dawny „robotnik” stał się dla młodszych pokoleń „robolom”, a nazwy stanowisk jak rabunkarz, strzałowy czy przeróbkarz brzmią dziś jak zapomniany język.

Wałbrzych jako laboratorium polskiej historii

To, co przeżył Wałbrzych, przeżyła cała Polska – tylko „mocniej”. Miasto stało się swoistym laboratorium powojennych nadziei, industrialnego przyspieszenia i transformacyjnego bólu. Autorka  pokazuje, jak krucha była socjalistyczna stabilizacja i jak głębokie piętno zostawiła jej utrata. Jednocześnie unika patosu i martyrologii. Jej Wałbrzych jest pełen ambicji, ciężkiej pracy, codziennego radzenia sobie i nadziei, która nie zawsze się spełniała, ale nigdy całkiem nie zgasła.

Książka łączy szeroką perspektywę historyczną z detalami zwyczajnego życia – od budowy osiedli po konieczność „załatwiania” wszystkiego. Dzięki temu czytelnik nie tylko poznaje fakty, lecz czuje temperaturę tamtych lat.

Rozmowa pokoleń

„Pokolenie, któremu obiecano przyszłość” to nie tylko portret przeszłości, ale także lustro dla teraźniejszości. Pomaga zrozumieć dzisiejszy Wałbrzych – miasto szukające nowej tożsamości postindustrialnej, ale wciąż noszące w sobie ślady tamtych hałd, kominów i ludzkich historii. 

26 sierpnia w Starej Kopalni odbędzie się spotkanie z autorką książki.