Wieża na Chełmcu: Zamek nad Renem w sercu Sudetów

Z okazji 138. rocznicy powstania wieży widokowej na Chełmcu gmina Szczawno-Zdrój zaprosiła mieszkańców i turystów na wyjątkowe zwiedzanie obiektu. Goście mogli wejść na wieżę, wziąć udział w loterii z małymi upominkami oraz posłuchać fascynującej historii tego miejsca. Na szczycie przywitał ich przewodnik Jacek Pielich przebrany za księcia Jana Henryka XI Hochberga von Pless. Towarzyszyła mu żona Jolanta w roli Matyldy Hochberg von Pless. To właśnie oni – autentyczni przedstawiciele rodu – otwierali wieżę widokową na Chełmcu 138 lat temu.

Góra Chełmiec, choć formalnie leży na terenie Szczawna-Zdroju, od zawsze jest jednym z symboli Wałbrzycha.

Jak powstała wieża?

Jak opowiadał Jacek Pielich, historia obiektu zaczęła się w 1887 roku. Wtedy świeżo powstałe Wałbrzyskie Towarzystwo Górskie zwróciło się z prośbą do księcia Jana Henryka XI Hochberga von Pless – właściciela całego uzdrowiska Szczawno-Zdrój i szczytu Chełmca – o udostępnienie terenu pod budowę wieży widokowej.

Towarzystwo planowało skromną, drewnianą konstrukcję, typową dla końca XIX wieku. Książę zgodził się, ale pod jednym warunkiem: sam sfinansuje budowę, pod warunkiem że wieża będzie wierną repliką zamku Drachenfels nad Renem (około 30 km od Bonn w Nadrenii), wzniesionego pod koniec XI wieku.

Prace trwały niecały rok. Powstała masywna, solidna budowla przypominająca średniowieczne zamczysko. Na niemieckich pocztówkach określano ją mianem Burg Hochwald – zamek Hochwald. Oficjalne otwarcie nastąpiło 5 sierpnia 1888 roku. Na uroczystość przybyło około tysiąca osób. Większość stanowiły panie w krynolinach, które mimo stromego podejścia w ostatnim odcinku szlaku dotarły na szczyt.

Przy wieży szybko postawiono werandę z restauracją, gdzie serwowano piwo z książęcego browaru i wursty. Kilka lat później dobudowano pokoje noclegowe – powstało swoiste pseudo-schronisko. Wieża cieszyła się ogromną popularnością aż do 1945 roku.

Powojenne losy

Po wojnie i wymianie ludności przez pewien czas nikt na Chełmiec nie zaglądał. Dopiero w sierpniu 1947 roku Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (z którego później wyrosło PTTK) uruchomiło tu schronisko z ośmioma miejscami. Działało krótko – w 1950 roku PTTK usunięto. Szczyt otoczył drut kolczasty, a na miejscu powstała największa w zachodniej Polsce zagłuszarka Radia Wolna Europa. Przez blisko sześć lat dostęp był zamknięty. W 1956 roku teren ponownie otwarto dla turystów. W budynku po zagłuszarce znów uruchomiono schronisko (do 1964 roku), później działał tu ośrodek kolonijny z basenem (dziś w ruinie). Od 1973 roku na szczycie funkcjonuje radiowo-telewizyjny ośrodek nadawczy (RTON). Wieżą zajmowali się też krótkofalowcy, którzy do dziś mają tu swoje przemienniki i anteny.

Obecnie właścicielem jest gmina Szczawno-Zdrój. Przez kilka lat, do września ubiegłego roku, obiektem opiekował się Andrzej Gniatkowski, który niedawno odszedł. Od kwietnia tego roku gospodarzami są Jacek Pielich z żoną Jolantą. Razem tworzą tu Ośrodek Historii Turystyki Górskiej – uzupełniając lukę w Sudetach, gdzie takich miejsc jest zdecydowanie mniej niż w Beskidach.– Jeszcze kilka lat temu były tu tylko ławy. Dziś praktycznie wszystkie eksponaty to nasze prywatne zbiory dotyczące Szczawna-Zdroju i Chełmca.

Ludzie zaczynają przynosić nam pamiątki. Podczas Nocy Muzeów przyszło ponad sto osób zamiast spodziewanych piętnastu. To był miód na serce – mówił Jacek Pielich, wyrażając zadowolenie z frekwencji podczas jubileuszowego wydarzenia. Wieża na Chełmcu znów tętni życiem i przyciąga turystów, łącząc historyczną atmosferę z nowoczesnym, przyjaznym podejściem do zwiedzających.

@walbrzych24.com Zobacz jakie ciekawe rzeczy można zobaczyć odwiedzając wieżę na Chełmcu #wieza #chelmiec #ciekawostki #antyki ♬ oryginalny dźwięk - Wałbrzych24

Jacek Pielich podkreśla, że chce, by wieża była przede wszystkim miejscem przyjaznym turystom. – Nigdy nie będzie tu schroniska, bo nie mamy wody ani kanalizacji. Grochówki nie sprzedam, o piwie też raczej nie ma mowy. Najważniejsze, żeby wszyscy czuli się tu dobrze i uśmiechali. Biletu wstępu nie ma – wystarczy się uśmiechnąć – opowiadał gościom. Ma też konkretny pomysł na przyszłość. Chciałby, żeby droga dojazdowa prowadząca na wieżę oficjalnie nazywała się ulica Baśniowa. – Wtedy wieża dostałaby numer porządkowy: ul. Baśniowa 1, Szczawno-Zdrój. Można by powiesić ładną tabliczkę. Zastanawiam się, jak przekonać do tego Radę Miasta – mówił z uśmiechem, pytając zebranych, czy pomysł im się podoba.