Przyszłość Dolnego Śląska bez młodych? Wałbrzych szuka rozwiązań

Wałbrzych i Dolny Śląsk stają przed wyzwaniem, które w ciągu kilkudziesięciu lat odwróciło strukturę demograficzną regionu. Jeszcze w latach 80. dzieci stanowiły około 30 proc. populacji, a seniorzy – mniej więcej 10 proc. Dziś proporcje się odwracają: seniorzy to już ponad 30 proc., a w niektórych miejscowościach – jak Wałbrzych – za chwilę sięgną 40 proc. Dzieci – zaledwie około 10 proc.

Wałbrzych i Dolny Śląsk stają przed wyzwaniem, które w ciągu kilkudziesięciu lat odwróciło strukturę demograficzną regionu. Jeszcze w latach 80. dzieci stanowiły około 30 proc. populacji, a seniorzy – mniej więcej 10 proc. Dziś proporcje się odwracają: seniorzy to już ponad 30 proc., a w niektórych miejscowościach – jak Wałbrzych – za chwilę sięgną 40 proc. Dzieci – zaledwie około 10 proc. To nie statystyka abstrakcyjna. To codzienność, która wymaga nowego sposobu organizacji życia społecznego, usług i gospodarki.Właśnie o tym mówili uczestnicy konferencji prasowej zapowiadającej forum „Demografia jutra zaczyna się dzisiaj”, które odbędzie się 29 września.

Wydarzenie, organizowane przez Wałbrzyską Ekonomię Społeczną, Federację Uniwersytetów Trzeciego Wieku z Dolnego Śląska i szerokie grono partnerów, ma stać się platformą wymiany doświadczeń, diagnoz i konkretnych rozwiązań. Patronat objęli wojewoda dolnośląska, Urząd Marszałkowski oraz prezydent Wałbrzycha dr Roman Szełemej. Miejsce – aula Akademii Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa, mogąca pomieścić 350 osób. Już teraz zarejestrowało się ponad 200 uczestników.

Lokalnie, nie w Warszawie

Jedna z kluczowych tez, które wybrzmiały podczas konferencji, brzmi: model wsparcia nie jest do wymyślenia w Warszawie. Rozwiązania społeczno-senioralne muszą powstawać tam, gdzie pojawiają się wyzwania – lokalnie, w gminach i na Dolnym Śląsku.

Zenon Matuszko z Fundacji Rozwoju Ekonomii Społecznej podkreślał, że żadna instytucja publiczna nie udźwignie samodzielnie skali zmian demograficznych. „Stała i systemowa współpraca w formule partnerstw publiczno-społeczno-gospodarczych to bezwzględny warunek efektywnej odpowiedzi na to wyzwanie” – mówił. Przykłady takiej współpracy już działają: Wałbrzyska Ekonomia Społeczna od lat wspiera Uniwersytet Trzeciego Wieku dotacjami na rozwój przedsiębiorczości, seniorki z UTW pełnią rolę asystentek w programach organizacji pomocowych, Urząd Wojewódzki nadzoruje i wspiera finansowo, a Urząd Marszałkowski planuje strategicznie i edukuje kadry.

Magdalena Stefańska, reprezentująca wojewodę dolnośląską Annę Żabską, zaprosiła szczególnie ośrodki pomocy społecznej z całego regionu. Przypomniała o programie „Aktywni Seniorzy” (AS), z którego dolnośląskie jednostki samorządu i organizacje pozarządowe skorzystały już z ponad 7,2 mln zł z puli 100 mln zł na całą Polskę. „Najważniejsze w pomaganiu seniorom jest współpraca i współtworzenie” – mówiła.

Senior to mentor, obywatel, przedsiębiorca i odbiorca usług

Organizatorzy konsekwentnie odchodzą od obrazu seniora wyłącznie jako osoby wymagającej opieki. Senior to mentor i nauczyciel, aktywny obywatel, który jako pierwszy dostrzega zagrożenia w swoim otoczeniu, współtwórca i realizator usług, a także – jeśli chce – osoba aktywna zawodowo. Im dłużej ktoś pozostaje aktywny, tym dłużej funkcjonuje sprawnie, zdrowo i szczęśliwie, generując jednocześnie mniejsze koszty dla systemu.

Beata Detyna, dr hab., prof. Akademii Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa, zwracała uwagę, że głos osób starszych, doświadczonych życiowo, nie zawsze jest wystarczająco słyszalny. „To będzie moment, aby się zatrzymać i posłuchać tego głosu naszych seniorów i wyjść im naprzeciw” – podkreślała. Uczelnia, która w tym roku obchodzi 15-lecie Uniwersytetu Wielopokoleniowego (wcześniej UTW), traktuje wydarzenie jako preludium do Dolnośląskiego Forum Rad Seniorów planowanego na 20 października.

Przedstawicielki Sudeckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku (działającego od 2003 r., obecnie ok. 300 uczestników) opowiadały o konkretach: nauce języków, nordic walking, jodze na krzesłach, wyjściach z domu dla osób z niepełnosprawnościami. „Asystencja nie przychodzi tylko po to, by posiedzieć przy kawie. Ludzie mogą wyjść poza swoje domowe środowisko, spotkać innych” – mówiły.

Srebrna gospodarka i nowoczesne technologie

Polityka senioralna nie musi być wyłącznie obszarem kosztów. Może stać się silnikiem lokalnej gospodarki – miejscem tworzenia nowych usług i miejsc pracy. To właśnie idea srebrnej gospodarki (Silver Economy), która wybrzmiała jako jedna z ciekawszych perspektyw forum.Równie mocno akcentowano połączenie relacji międzyludzkich z technologiami. Nowoczesny model asystencji senioralnej obejmuje gogle VR, teleopiekę i opaski bezpieczeństwa, które w sytuacji zagrożenia automatycznie powiadamiają służby. Jednocześnie podkreślano, że technologia nie zastąpi czysto ludzkiego wsparcia.

Anna Mogiła i Joanna Zielińska-Ałkonsa z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałbrzychu przedstawiły lokalną ofertę: treningi oddechowe, klub seniora, wsparcie terapeuty, usługi opiekuńcze, asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej, opiekę wytchnieniową oraz programy teleopieki. W styczniu 2025 r. w ośrodku powstał dział ds. osób starszych i z niepełnosprawnością. „Chcemy, żeby senior jak najdłużej funkcjonował samodzielnie, bezpiecznie i godnie w swoim środowisku” – mówiła Joanna Zielińska-Ałkonsa.Ewa Kisielińska z Dolnośląskiego Centrum Polityki Społecznej przypomniała o Regionalnym Planie Rozwoju Usług Społecznych i Deinstytucjonalizacji, szkoleniach pracowników w kombinezonach geriatrycznych (które pozwalają doświadczyć ograniczeń seniorów) oraz o nowych publikacjach, m.in. poradniku zdrowia psychicznego.

Dlaczego warto być 29 września?

Forum 29 września to nie tylko panele eksperckie. To także Targowisko Idei, pokazy technologiczne i przestrzeń dialogu między pokoleniami. Organizatorzy zapraszają seniorów, pracowników ośrodków pomocy społecznej, samorządowców, organizacje pozarządowe, studentów i wszystkich, którym zależy na przyszłości regionu.„To wydarzenie nie jest ani początkiem, ani końcem. Jest etapem ważnych zmian, które dzieją się w naszym regionie od lat” – mówił jeden z organizatorów. Skutki dzisiejszych działań ujawnią się w przyszłości. Aby wyzwań było mniej, trzeba o nich rozmawiać już teraz – lokalnie, wspólnie i konkretnie.Rejestracja trwa. Aula Akademii Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu czeka. Demografia jutra naprawdę zaczyna się dzisiaj.

::addons{"type":"youtube","url":"https://youtu.be/OSGTX3y1kPE"}

::addons{"type":"youtube","url":"https://youtu.be/NdHOIwdJSjQ"}