Związek Miast Polskich w Wałbrzychu

W Wałbrzychu odbyło się posiedzenie Zarządu Związku Miast Polskich, podczas którego samorządowcy omówili kluczowe problemy miast: niedostateczne finansowanie jednostek samorządu terytorialnego, brak środków na drogi krajowe w miastach na prawach powiatu, kryzys w ochronie zdrowia, potrzebę większego wsparcia budownictwa dostępnego, regulacje najmu krótkoterminowego oraz zagrożenia związane z nadużywaniem prawa do informacji publicznej, zwłaszcza w kontekście infrastruktury krytycznej i zapytań generowanych przez sztuczną inteligencję.

Gospodarzem wydarzenia był prezydent Wałbrzycha Roman Szełemej, członek Zarządu ZMP od 2011 roku. Podkreślił, że miasto od zawsze należy do Związku, a posiedzenie w 600-lecie Wałbrzycha ma szczególne znaczenie. Zwrócił uwagę na sprawę mieszkaniową – jako opiekun grupy roboczej ds. mieszkaniowych przypomniał o sierpniowej uchwale zarządu podjętej w Sanoku. Związek wystąpił do rządu o wypracowanie nowego stanowiska i przeznaczenie większych środków z budżetu Unii Europejskiej na budownictwo dostępne. Problem braku dostępnych mieszkań jest – jak podkreślano – nie tylko polski, ale ogólnoeuropejski.

Finanse jednostek samorządu terytorialnego pod lupą

Wiceprezes ZMP i prezydent Sosnowca Arkadiusz Chęciński wskazał, że Związek znajduje się w szczególnym momencie – samorządy przygotowują budżety na kolejny rok. Dwa miesiące wcześniej ZMP przedstawił Ministerstwu Finansów własne analizy dotyczące funkcjonowania nowej ustawy o finansowaniu jednostek samorządu terytorialnego, obowiązującej od 2024 roku. Organizacja pokazała miejsca, w których system nie jest sprawiedliwy i w różny sposób wpływa na miasta na prawach powiatu, gminy oraz województwa.

Chęciński wyraził nadzieję, że 30 września na Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego dojdzie do dyskusji o możliwych korektach. Samorządowcy domagają się m.in. równego traktowania miast na prawach powiatu w stosunku do powiatów i miast. Krytycznie oceniają sposób prezentowania środków na oświatę – podkreślają, że oficjalne „potrzeby” nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów ponoszonych przez samorządy. Wskazują także na problemy z zadaniami zleconymi, pomocą społeczną oraz edukacją. Depopulacja powoduje, że koszty utrzymania przedszkoli rosną, podczas gdy niepubliczne placówki otrzymują wyższe dofinansowanie liczone na jedno dziecko – sytuację tę określono jako kuriozalną.

Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP, sekretarz strony samorządowej Komisji Wspólnej oraz pełnomocnik ds. legislacyjnych, uzupełnił obraz danymi: według wstępnych informacji w przyszłym roku 609 jednostek samorządu terytorialnego ma otrzymać o 2,8 proc. mniej środków rok do roku przy planowanej inflacji na poziomie 3 proc. Związek nie zgadza się na taki mechanizm i będzie domagał się minimalnego wzrostu dochodów co najmniej o 3 proc. Zwrócił też uwagę na rosnące dysproporcje między najbogatszymi a najbiedniejszymi samorządami – w ciągu ostatnich kilkunastu lat różnice wzrosły trzykrotnie. Obalił przy tym mit, jakoby konkretne kategorie jednostek (gminy, powiaty czy duże miasta) były z definicji biedne lub bogate. Wskazał, że miejsca takie jak Wałbrzych wymagają szczególnego wsparcia, by gwarantować rozwój społeczny i gospodarczy.

Drogi i ochrona zdrowia

W sprawie dróg Wójcik poinformował, że na przyszły rok w budżecie państwa zaplanowano 2,8 mld zł na rządowy program dróg (o 300 mln zł więcej niż obecnie). Związek sprzeciwia się wykluczaniu dużych miast z możliwości konkurowania o te środki. Domaga się też dostępu samorządów do Krajowego Funduszu Dróg. Szczególnie krytycznie ocenia sytuację miast na prawach powiatu (jest ich 66), które od 2004 roku zarządzają drogami krajowymi i wojewódzkimi na swoim terenie jako zadaniem własnym, a od 2025 roku nie otrzymują na to żadnych środków – rezerwa budżetowa przestała działać. To – według ZMP – przykład naruszenia konstytucyjnej zasady adekwatności środków do zadań.

Pozytywnie oceniono natomiast możliwość korzystania z pożyczek z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (obsługiwanego przez BGK) na modernizację dróg istotnych z punktu widzenia obronności. Przy obecnym tempie finansowania remontów i rozbudowy infrastruktury drogowej potrzeba byłoby 60–80 lat, by doprowadzić wszystko do ładu – Związek chce przyspieszenia.

W ochronie zdrowia samorządowcy będą domagać się bardziej dynamicznego wdrażania rozwiązań umożliwiających restrukturyzację szpitali. Kryzys systemu generuje zobowiązania niezależne od samorządów. Pojawiła się propozycja wyhamowania dynamicznego wzrostu wynagrodzeń personelu medycznego, jednak rozwiązania mają być odroczone w czasie. ZMP chce, by skutki zaczęły działać już od 2027 roku i pozwoliły powstrzymać proces zadłużania.Najem krótkoterminowy i dostęp do informacji publicznej

Prezydentka Sopotu i sekretarz ZMP Magdalena Czarzyńska-Jachim podkreśliła znaczenie regulacji najmu krótkoterminowego dla miast turystycznych. Wyraziła żal, że przepisy nie weszły w życie przed sezonem letnim, a temat wszedł w tryby debaty politycznej zamiast merytorycznej. Pozytywnie oceniła planowany centralny rejestr (likwidacja szarej i czarnej strefy), możliwość wykreślenia podmiotu z ewidencji oraz uregulowania podatkowe. Jednocześnie wskazała na problemy z egzekwowalnością: wymagana zgoda wspólnot i spółdzielni oraz strefy wolne od najmu decydowane przez samorząd mogą być niespójne. Zdaniem ZMP decyzje powinny zapadać na poziomie strategicznym gminy, a lepszym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie licencji, których liczbę regulowałby samorząd – wzorem niektórych miast europejskich. W obszarach o dużym nasyceniu najmem krótkoterminowym zgody wspólnot mogą pogłębić problem i prowadzić do dalszego wyludniania atrakcyjnych rejonów. Krótki termin na wprowadzenie danych do rejestru (do 15 stycznia) budzi dodatkowe obawy.

Drugim ważnym tematem poruszonym przez prezydentkę Sopotu był dostęp do informacji publicznej. Samorządy obserwują wzrost zapytań dotyczących infrastruktury krytycznej (wodociągi, ogrzewanie, kanalizacja). Obecne przepisy pozwalają na całkowicie anonimowe wnioski, co w kontekście wojny hybrydowej i pełnoskalowego konfliktu za granicą uznano za niebezpieczne. Drugim problemem jest zalew wniosków generowanych przez sztuczną inteligencję – często kilkusetstronicowych, zawierających setki rozbudowanych pytań. Obciążają one urzędy, a cel takich działań bywa niejasny i może służyć destablizacji pracy administracji. ZMP postuluje nowelizację ustawy oraz powołanie zespołu przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, który wypracuje rozwiązania zapewniające bezpieczeństwo państwa bez ograniczania jawności.

Posiedzenie Zarządu Związku Miast Polskich w Wałbrzychu było okazją do przedstawienia stanowiska samorządów w kluczowych sprawach finansowych, infrastrukturalnych i regulacyjnych. Organizacja zapowiedziała dalsze działania na forum Komisji Wspólnej oraz w dialogu z rządem.

::addons{"type":"youtube","url":"https://youtu.be/dsGVuyFCkBA"}