materiały partnera
Klimatyzator typu split jest w istocie pompą ciepła powietrze–powietrze: zamiast wytwarzać ciepło przez spalanie czy opór elektryczny, przenosi je z jednego miejsca w drugie. Latem pobiera ciepło z wnętrza pomieszczenia i wyrzuca je na zewnątrz, a zimą odwraca ten obieg i pobiera energię z zimnego powietrza zewnętrznego, przekazując ją do środka. Ponieważ nawet mroźne powietrze zawiera pewną ilość energii cieplnej, urządzenie może dostarczyć znacznie więcej ciepła, niż samo zużywa prądu.
W korzystnych warunkach, przy temperaturze zewnętrznej w okolicach 7 °C, dobry klimatyzator inwerterowy potrafi na każdą kilowatogodzinę pobranej energii elektrycznej oddać do pomieszczenia 3–4 kWh ciepła. To właśnie ta przewaga nad zwykłym grzejnikiem elektrycznym, który z 1 kWh prądu wytwarza dokładnie 1 kWh ciepła, stanowi główny argument za ogrzewaniem klimatyzacją.
Dla zobrazowania skali różnicy: dogrzanie pokoju o powierzchni 20 m² grzejnikiem elektrycznym o mocy 2 kW przez pięć godzin zużywa około 10 kWh energii. Ten sam efekt cieplny klimatyzator o sprawności na poziomie 4 osiągnie, pobierając około 2,5 kWh. To przykład orientacyjny, zależny od izolacji pomieszczenia i temperatury na zewnątrz, ale dobrze pokazuje, dlaczego pompa ciepła w trybie grzania bywa wielokrotnie tańsza od bezpośredniego ogrzewania prądem.
Im zimniej na dworze, tym trudniej urządzeniu pobierać ciepło z otoczenia i tym niższa jest jego sprawność. Przy temperaturach rzędu −10 °C współczynnik wydajności spada często o kilkadziesiąt procent względem wartości katalogowych, a przy jeszcze niższych może się zbliżyć do poziomu, który kwestionuje opłacalność tego trybu. Nowoczesne modele przeznaczone do pracy zimą deklarują sprawną pracę nawet do −15 °C lub −25 °C, jednak przy takich mrozach warto traktować klimatyzator raczej jako wsparcie niż jedyne źródło ciepła.
Do tego dochodzi zjawisko szronienia wymiennika jednostki zewnętrznej. Urządzenie okresowo przechodzi w cykl odszraniania, podczas którego na kilka minut przestaje grzać, a nawet na chwilę wydmuchuje chłodniejsze powietrze. To zupełnie normalne, ale odczuwalne dla użytkownika i warto o nim wiedzieć, zanim uzna się je za usterkę.
Znaczenie ma też typ sprężarki. Urządzenia inwerterowe, regulujące moc w sposób płynny, pracują w trybie grzania znacznie oszczędniej niż starsze modele z prostym włączaniem i wyłączaniem, bo unikają kosztownych energetycznie cykli rozruchowych i utrzymują temperaturę bez wahań. Różnica w rocznym zużyciu energii bywa znacząca, sięgając nawet kilkudziesięciu procent, co przy całorocznym użytkowaniu szybko rekompensuje wyższą cenę zakupu.
Największe korzyści z ogrzewania klimatyzacją odnoszą użytkownicy, którzy wykorzystują ją w sytuacjach, gdzie sprawność pompy ciepła jest najwyższa, a standardowe źródło ciepła byłoby nieproporcjonalnie drogie lub nieporęczne. Najczęściej dotyczy to czterech scenariuszy:
• okresów przejściowych, w marcu, kwietniu, październiku i listopadzie, gdy włączanie centralnego ogrzewania byłoby przesadą
• dogrzewania jednego, często używanego pomieszczenia, na przykład gabinetu lub sypialni
• budynków dobrze ocieplonych, w których ciepło nie ucieka tak szybko, jak w starszym budownictwie
• domów z fotowoltaiką, gdzie energię z własnych paneli można przeznaczyć na napęd pompy ciepła
Wspólny mianownik tych sytuacji to umiarkowane temperatury i ograniczone potrzeby cieplne. W takich warunkach klimatyzator pracuje w zakresie najwyższej sprawności, a użytkownik zyskuje szybkie, precyzyjnie sterowane ciepło bez konieczności rozgrzewania całego budynku. Natomiast jako samodzielne ogrzewanie dużego, słabo ocieplonego domu w czasie długotrwałych mrozów klimatyzator rzadko jest rozwiązaniem optymalnym.
Dodatkową korzyść mogą przynieść taryfy z tańszą energią w nocy i w weekendy, jeśli urządzenie pracuje w zaprogramowanych przedziałach czasowych. Użytkownicy, którzy korzystają z paneli fotowoltaicznych, często przesuwają dogrzewanie na godziny okołopołudniowe, kiedy produkcja energii jest największa, a nadwyżki zamiast trafiać do sieci po niższej cenie, napędzają pompę ciepła. W takim układzie realny koszt ciepła spada jeszcze niżej, a bilans całego systemu staje się wyraźnie korzystniejszy.
Ciepło z klimatyzatora ma inny charakter niż ciepło z grzejnika. Nagrzane powietrze nawiewane z góry ma naturalną skłonność do unoszenia się pod sufit, więc przy źle ustawionych żaluzjach strefa przebywania ludzi nagrzewa się wolniej, niż mogłoby się wydawać. Część użytkowników odczuwa też efekt przeciągu i wysuszenia powietrza, szczególnie gdy nawiew skierowany jest wprost na osoby przebywające w pokoju.
Innym ograniczeniem jest odprowadzanie skroplin – w trybie grzania woda może zamarzać w rurce odpływowej jednostki zewnętrznej, a urządzenia bez odpowiedniego zestawu zimowego, z podgrzewaną tacą, w silne mrozy potrafią sprawiać kłopoty. Dlatego przed zakupem trzeba sprawdzić, czy dany model jest przystosowany do pracy w niskich temperaturach.
Wiele z opisanych niedogodności da się ograniczyć odpowiednimi ustawieniami. Temperaturę zadaną warto utrzymywać na poziomie 20–21 °C, bo każdy dodatkowy stopień zwiększa zużycie energii o kilka procent. Żaluzje nawiewu należy skierować w dół, by ciepłe powietrze miało szansę opaść do strefy przebywania ludzi, a tryb automatyczny pozwala urządzeniu samodzielnie dobrać prędkość wentylatora. Częste wyłączanie i włączanie klimatyzatora na krótko zazwyczaj kosztuje więcej niż utrzymywanie stałej, umiarkowanej temperatury.
Klimatyzator, który przez całe lato pracował w trybie chłodzenia, wchodzi w sezon grzewczy z zabrudzonymi filtrami i wymiennikiem, a zanieczyszczenia ograniczają wydajność oddawania ciepła. Przed pierwszym włączeniem grzania warto więc wyczyścić filtry, sprawdzić drożność odpływu skroplin i ocenić, czy jednostka zewnętrzna nie jest zasłonięta liśćmi lub przysypana śniegiem. Przegląd wykonany jesienią często kosztuje mniej niż naprawa, którą trzeba zlecić w środku mroźnego tygodnia.
Równie istotne jest miejsce posadowienia jednostki zewnętrznej. Zainstalowana tuż przy ziemi, w miejscu, gdzie zalega śnieg lub zbiera się woda z rynny, narażona jest na zasypanie i oblodzenie, które ograniczają przepływ powietrza i zmuszają ją do częstszych cykli odszraniania. Dlatego przed zimą warto sprawdzić, czy wokół urządzenia zachowano wolną przestrzeń, a w razie potrzeby zadbać o podwyższenie na wspornikach i osłonę przed spadającym z dachu śniegiem.
Dobrze jest również zlecić kontrolę ciśnienia czynnika chłodniczego i stanu izolacji przewodów łączących obie jednostki. Niedobór czynnika, który latem może pozostać prawie niezauważony, zimą ujawnia się szybciej, bo układ pracuje wtedy w trudniejszych warunkach i każdy ubytek odbija się na zdolności pobierania ciepła z zimnego powietrza. Zniszczona osłona przewodów zewnętrznych, na której zimą skrapla się wilgoć, potrafi z kolei prowadzić do strat ciepła i uszkodzeń, które wiosną trzeba kosztownie naprawiać.
O ile do samego chłodzenia wystarczy niemal każde urządzenie spełniające podstawowe parametry, o tyle przy zakupie myślanym także o zimie liczą się dodatkowe wskaźniki. Warto zwrócić uwagę na sezonowy współczynnik efektywności grzania, klasę energetyczną na poziomie A++ lub wyższym oraz deklarowany zakres pracy w niskich temperaturach, który powinien sięgać co najmniej −15 °C.
Równie ważne jest dopasowanie mocy. Urządzenie przewymiarowane zbyt często się wyłącza i włącza, co obniża komfort i sprawność, a zbyt słabe nie nadąży z dogrzewaniem w chłodniejsze dni. Moc dobiera się na podstawie powierzchni i wysokości pomieszczenia, jakości ocieplenia, liczby i wielkości okien oraz sposobu użytkowania, a orientacyjne wartości z kalkulatorów internetowych warto zawsze zweryfikować w trakcie wizji lokalnej.
Dobór modelu o wysokiej sprawności w trybie grzania warto skonsultować z doświadczoną lokalną firmą, taką jak Pramost Klimatyzacja Wrocław, która zna specyfikę dolnośląskiego klimatu i potrafi dopasować moc urządzenia do rzeczywistych potrzeb budynku, zamiast kierować się wyłącznie ceną.
Klimatyzator w trybie grzania nie jest ani cudownym lekarstwem na wysokie rachunki, ani gadżetem pozbawionym sensu. To narzędzie, które w odpowiednich warunkach – w okresach przejściowych, w dobrze ocieplonych domach, przy sensownie dobranej mocy – pozwala zaoszczędzić pieniądze i zyskać komfort szybkiej regulacji temperatury. Jeśli zakup traktujemy jako inwestycję na cały rok, a nie tylko na kilka letnich tygodni, warto już na etapie wyboru zadać serwisantowi pytania o zimę.
W dobrze ocieplonym budynku i w łagodniejszym klimacie bywa to możliwe, jednak w czasie długotrwałych mrozów większość użytkowników zachowuje dodatkowe źródło ciepła. Samodzielnie klimatyzator najlepiej sprawdza się w roli uzupełnienia, nie zawsze zaś jako jedyny system grzewczy.
To normalny cykl odszraniania, podczas którego urządzenie krótko odwraca obieg, by stopić lód z wymiennika zewnętrznego. Trwa zwykle kilka minut i zdarza się częściej przy wysokiej wilgotności powietrza i temperaturach bliskich zeru.
Odczucie suchości bywa wynikiem szybkiego podniesienia temperatury i kierowania strumienia powietrza wprost na ludzi. Rozwiązaniem jest odpowiednie ustawienie żaluzji, umiarkowana temperatura zadana oraz ewentualnie nawilżanie pomieszczenia.
Przy całorocznym użytkowaniu rekomenduje się przegląd co najmniej raz w roku, a w przypadku intensywnej pracy w obu trybach – dwa razy w roku, jesienią przed sezonem grzewczym i wiosną przed sezonem chłodzenia.
Zwykle nie, chyba że dom jest bardzo dobrze ocieplony i potrzebne jest jedynie utrzymanie niskiej, stałej temperatury. W większości przypadków lepiej programować pracę harmonogramem, tak by urządzenie dogrzewało pomieszczenia tylko w godzinach, kiedy są faktycznie używane.
